فصل اول

توحید

در محفلیکه خورشید اندر شمار ذره است      خــــود را بزرگ دیدن شرط ادب نبــــاشد

بنام آنکه ملـــــــــکش بی زوال است

بوصفش نطق صاحب عقل لال است

زهی عزت کــــه چندان بی نیازیست       کــه چندین عقل و جان آن جا به بازیست

  زهی هیبـت کـــــه یک ذره خورشید        بیـــابد گــــم شــــود درســـایه جـــــاوید

تـــوحـید گوی او نه بنی آدمند و بس       هربلبــــلـــیکه زمــزمه بر شاخــسار کرد

کوه ودریاودرختان همه درتسبیح اند     نه همه مستمعان فهــــم کنــــــند این اسرار

آفـــــرین جــــان آفـــرین پــــاک را        آنکه جــــان بخشید وایمـــــــان خاک را

عـــــرش را بــر آب بنـــیاد او نهاد         خاکـــــــیان را عمـــــــر بربـــاد اونهاد

هــرچــــه آورد از عدم حق در وجود       جمـــــله افتــــادند در پیشــــــش سجود

عــرش برآب است وعالـــمبرهواست     بگذر از آب و هوا جــــمله خــــــداست

عـرش و عالم جز طلسم بیش نیست        اوست پس این جمله اسم بیش نــــیست

بنام آنکه نـــــــــــــــام او قدیم است       به خاص و عام رحمنورحــــیم است

ذات خداوند :

خداوند یکتا،بینیاز، جاویدان و مدبر امور مخلوقات است پینکی و خواب او را نمیآید، همه آنچه در آسمانها و زمین است مخصوص بنده و تحت فرمان او است. هیچکس نمیتواند بدون اجازه­ ای او به دیگری شفاعت کند. آنچه برای انسان مشهود است دنیا و آنچه که در پیش رو دارند «آخرت» اوهمه را میداند. انسانها هیچ نمیدانند مگر آنچه را به زبان پیامبران بیان داشته است، کرسی خداوند بنابر انبساط و وسعتش به آسمانها و زمین احاطه دارد، کرسی منظور از علم خداوند است. هفت آسمان و طبقات زمین در برابرکرسی خداوند (منظور از کرسی عرش معلی است) مانند حلقه­ایست پرتاب شده در بیابان، حفاظت آسمان­ها و زمین او را عاجز نمیسازد و هیچگاه افسرده نمیشود و خداوند بر مخلوقاتش صاحب جلال و شکوه است.

مـن نگنجم در سماوات و زمیناز عجب گنــجم به قلب مؤمنین

جوهر ذات پروردگار:

الله(ج) از کمیتو کیفیت منزه است و برتر از آن است که در مقیاسهای ناقص تو بگنجد اگر با سرعت نور یک تریلیون سال به عالم­های دیگر بروی و سپس آن همه عالم­ها را یکی بالای دیگر قرار دهی همه این مشاهدات­ به نسبت هستی خداوند غباری بیش نیست علمای کلام و متصوفان میگویند: هر آنچه به ذهنت خطور کند الله(ج) غیر از آن است. الله(ج) موجود است اما وجود او فراتر از ادراک ما است. گویته ادیب آلمانی می­گوید: ترا با هزار یک اسمت یاد میکنند، ای موجود مجهول! من اگر به جای هزار و یک اسم، با هزاران اسم تو را یاد کنم باز هم نتوانسته­ام حق ثنا و ستایش ترا ادا کرده باشم.             

خود شناسی خدا شناسی است:

آنکس که خود را بیشتر شناخته خدا را بیشتر شناخته است.

به صحرا بنگرم صحرا تو بینمبه دریا بنــگـــــرم دریا تو بینم

به هرجا بنگرم کوه ودرودشتنشان از قامـــت رعنای توبینم

«بابا افضلی کاشانی»

موسی وعیسی کجا بودکآفتابکشت موجودات را میداد آب

آدم و هوا کجا بود آن زمانکه خدا بنهاد این زهدرکمان

«مولوی بلخی رومی»

همسایه نمیداند و می خروشد،او می بیند و می پوشد

خداوند بر همۀ بنده­گانش لطف و مرحمت زیاد دارد. موسی و برادرش هارون را به نزد فرعون فرستاد تا آن ملعون با هزارها جنایاتش از آتش دوزخ نجات یابد. ببنید که خداوند چقدر مهربان است که بندۀ سرکش خود دو نفر از پیامبران را میفرستند تا اگر راه یاب شود از آتش جهنم نجات یابد. پدر به یک نافرمانی فرزندش را می راند بنگر خدا را که دشمنش را میخواند.

النازعات:ا ذهب الی فرعون انه طغیڼ «برو به سوی فرعون که در ستم  و ظلم از حد تجاوز کرده است، بگو میل داری که از گناهایت پاک گردی؟ بدو سخنان ملایم و غیر آمرانه بگوئید».

شمه­ ای از صفات آفریده­گار پروردگار عالمیان:

سبحان الله والحمدالله ولا الهَ الا اللهُ اللهُ اکبر و لا حولَ و لا قوة الابالله العظیم.

یا قدوس یا حنان یا منان یا رؤف یا رحیم یا رحمن یا حی و یا قیوم، یا ذوالجلاال ولا اکرام.

الحشر :22عالِم الغیب و الشهاده ط

ذات او تعالی از پیدا و نهان آگاه است

الملِک – مالک مخلوقات است

القدوس – از هرگونه صفات زشت (عیب و نقص) منزه است.

السلام – پروردگارت برکسی ستم روا نمی­دارد و مردمان از سلامتی برخوردارند.

المؤمن – و تأیید کننده رسولان با ارسال معجزات است.

المهیمِن – مراقب احوال بنده­گان است.

العزیز – چیره و مقتدر است که هیچ درمانده نمیشود.

جبار – دارای شکوه، عظمت و جبروت است که دیگران به درگاهش سر تسلیم فرود می­آورد.

المتکبر – عظمت و کبریایی فقط سزاوار اوست.

وَ هُو العزِیز الحکِیم، و اوست آن ذات بی­همتا قدرتمند و با حکمت.

و السلامُ علی من التبع الهدای

«و السلام بر آنکس که از پی هدایت قدم  مینهد»

عظمت خداوند عزَوجَل:

فیلسوفان و منجمین و علمای فزیک و هوانوردی بعد از تتبعات متوالی راجع به این فضایکه ما زندگی می­کنیم چنین اظهار نظر می­دارند:«و ما امروز می­دانیم که وسعت این جهان به قدری است که مطابق فرضیۀ (انشتین) (قطر آن سه هزار ملیون سال نوری می­باشد)» یعنی اگر نور که با سرعت در یک ثانیه سه صدهزار کیلومتر حرکت می­کند، و اگر از یک طرف جهان به حرکت درآید بعد از (سه هزار میلیون سال) به طرف دیگر آن خواهد رسید.

جهان با این همه عظمت و پهناوریش با نظام شمسی همۀ آن­ها مقایسه با آسمان اول حلقۀ کوچکی است افتاده در صحرای اعظم آفریقا و آسمان اول همین تناسب را با آسمان دُوم و بالاخره تا به آسمان هفتم دارد و این­ها همه مقایسه با عرش معلی دانه خرمایی  است که افتاده در بیابان، بناءً عظمت خداوندی و دانش و چگونگی ذات او تعالی از فهم بشر به همان تناسب فوق به دور است.

البروج: 1و2 وِالسماءِ ذات البروج الخ «و سوگند به آسمان که دارای برج­های فلکی بسیار است­»

آفرید­ه­گار به هرچیز از آفریده­های خود سوگند یاد می­کند، مخلوق نباید جز به خالق خود سوگند یاد کند.

الرحمن: 29 کُلَّ یومٍ هُوَ فی شأن

«و خداوند هر روز به قدرت و اسعۀ الهی در کاری مخیر العقول و معجزه آسای جدید است.»

قبض روح انسان ­هایکه مرگشان فرا میرسد:

النازعات: 1- 3 و النازعات غرقاً و الناشطات نشطاً الخ

«ازین رو فرشتگان زیاد در زمینۀ قبض ارواح کار میکنند و به طور جداگانه بسوی هر فردی که قرار است روحش قبض گردد فرستاده میشود و همۀ این­ها تحت فرمان حضرت عزرائیل هستند.»

و او به فرمان آفریده­گار پروردگار عالمیان نظر به ارواح خوب و بد فرشتگان مختلف را میفرستد، و روحشان را قبض میکند.

 معلومات چند از نظام شمسی، آسمان، زمین و ماورای آن و چگونگی خلقت آن به امر خداوند توانا و با حکمت. هیچکس تصور نمیکند که خلقت آسمان­ها و زمین و نظام فلکی از بخار باشد. تا اینکه در عصر حاضر دانشمندان و پژوهشگران با به کارگیری امکانات علمی و تحقیقات متعدد بقایای بخاریکه ستاره­گان از آن شکل گرفته اند، در فضاء مشاهده نمودند، و بر این واقعیت علمی که اصل آسمان و زمین و تماماً سیارات از بخارخلقت شده اند. واقف گشتند.

فصلت: 11  ثمُّ اِلَستَوِی اِلی السماءِ وَ هِیَ دُخانٌ فقالَ لَها وللارض ائتِیا طوعاً و کرها قالتا اُتِینا طائِعین. 

«آنگاه عزم خلقت آسمان را فرمود ماده اصلی آن دود بود، سپس به زمین و آسمان فرمود، بخواهید و یا نخواهید دستور مرا بجا آورید، آسمان و زمین گفتند: فرمان تورا به منصأ اجراء در آوردیم».به این پیمانه قدرت و توانائی هیچ مخلوق را نسزد و این خاصۀ خداوند عزیز و حکیم است. و در جای دیگری از کلامش از توانائی بی­همتا و قدرتمندی بی­مثل خود چنین ارشاد می­فرماید.

سورۀ زاریات : 47 وَالسَّماءَ بَنَینَا ها بِأَیدٍ و انّالَمُوسِعُون.

«وما آسمان­ را به قدرت کاملۀ خود بر افراشتیم و بی گمان آنرا توسعه میدهیم و ما قدرت آفرینش آسمان را داشتیم چرا که زمین همراه با آب وهوای آن در برابرآسمان حلقۀ کوچکی افتاده در بیابان را میماند».

اصطلاحات قرآنیالبقره 267 وَاللهُ غَنِّیٌ حمید ط

«بدانید که خداوند آن ثروتمند ستوده ذات است.»

محمد بن علی ترمزی گوید:مراقب و مواظب امر کسی باش که تو از نظرش پنهان نمیتوان شد، و از کسی سپاسگزاری کن که نعمتش از تو قطع نمی­گردد، و کسی را بندگی کن که هرگز از او بینیاز نیستی و در برابر کسی متواضع و فروتن باش که ابداً از سرزمین و مملکت او خارج شده نمیتوانی.

راجع به پیروی اشیای بیجان از اوامر خداوندی سورة طه: 19 -21

در کوه طور پروردگار به موسی صدا کرد. «ای موسی عصای دستت را بیفگن، هنگامیکه عصا را بیفگند بلافاصله اژدهای بزرگی شد که بسیار به سرعت حرکت میکرد که صخره و درخت را میبلعید و موسی از آن ترسید و فرار نمود، و خداوند فرمود، ای موسی آنرا بگیر و بیم مدار و آنرا ما به حالت نخستینش دوباره باز می­گردانیم و به امر خداوند دوباره عصاء شد. اینجاست اطاعت چوب خشک از امر خداوندی (ج).